De stuklijst (BOM) is een gestructureerde lijst van alle onderdelen die nodig zijn om een eindproduct te vervaardigen. Het is het referentiedocument dat uw voorraad, kosten en productie met elkaar verbindt.
Zolang de samenstelling van een product nog in het hoofd van de werkplaats bestaat, is de kostprijs een schatting en de voorraad een benadering.
De eenheid is ook noodzakelijk, evenals het verlies dat zich voordoet. Een snijverlies of verdamping van lak die niet wordt aangegeven, zorgt ervoor dat de theoretische voorraad week na week afwijkt, zonder dat iemand begrijpt waar de discrepantie vandaan komt.
Het eindproduct komt binnen, de componenten verlaten het bedrijf. Als deze twee bewegingen niet samen worden geregistreerd, blijft de voorraad componenten kunstmatig hoog en plaatst het bedrijf te laat bestellingen.
Dit is de vraag die we onszelf stellen wanneer we een bestelling ontvangen. Zonder materiaallijst moeten we elk onderdeel handmatig controleren. Met een materiaallijst geeft het meest cruciale onderdeel direct het antwoord.
Het bepaalt wat er verkocht kan worden, wat er ingekocht moet worden en wat het product daadwerkelijk kost.
Een stuklijst (BOM) is een uitgebreide en geordende lijst van alle componenten, grondstoffen, subassemblages en benodigdheden die worden gebruikt bij de productie van een eindproduct. Het geeft niet alleen aan welke artikelen nodig zijn, maar ook in welke hoeveelheid, in welke eenheid en met welke tolerantie voor verlies.
In de praktijk betekent dit dat een materiaallijst voor het maken van een meubelstuk de planken, schroeven, scharnieren, lijm, poten en de exacte hoeveelheid van elk onderdeel voor de productie van één eenheid vermeldt. Bij de assemblage van een elektronisch product worden alle printplaten, kabels en behuizingen gedetailleerd beschreven.
De materiaallijst is iets anders dan het productieproces. Het proces beschrijft de productiestappen (welke bewerkingen moeten worden uitgevoerd, in welke volgorde en op welke machine). De materiaallijst daarentegen beantwoordt slechts één vraag: waaruit is dit product gemaakt?
Dit document wordt door verschillende afdelingen gebruikt: de productieafdeling om te weten wat er uit de voorraad gehaald moet worden, de inkoopafdeling om de leveringen te plannen, de boekhouding om de kosten te berekenen en de kwaliteitsafdeling om onderdelen te traceren in geval van een probleem met een geleverd product.
De stuklijst (BOM) is het uitgangspunt voor het berekenen van de kostprijs van een product. Door elk onderdeel te koppelen aan de inkoopprijs per eenheid, verkrijgt u de totale materiaalkosten voor één geproduceerde eenheid. Laten we een hypothetisch voorbeeld nemen: als uw product 3 onderdelen bevat van € 2 per stuk, 1 onderdeel van € 5 en 0,5 kg grondstof van € 4 per kg, dan bedragen de materiaalkosten € 13. Tel daar de arbeids- en overheadkosten bij op en u heeft de totale kostprijs. Zonder een actuele stuklijst is deze berekening gebaseerd op schattingen die snel afwijken van de werkelijkheid, vooral wanneer de prijzen van leveranciers veranderen.
Voordat een productieorder wordt gestart, is het essentieel om te controleren of alle componenten in voldoende hoeveelheden beschikbaar zijn. De stuklijst (BOM) maakt deze haalbaarheidscontrole mogelijk: voor elk vermeld component vergelijkt het systeem de benodigde hoeveelheid (hoeveelheid per eenheid vermenigvuldigd met het aantal te produceren eenheden) met de beschikbare voorraad. Als een component ontbreekt, kan de productieorder niet worden gestart of moet deze worden aangepast. Deze controle voorkomt dat de productie halverwege wordt stilgelegd vanwege de afwezigheid van een onvoorzien component.
Wanneer een productieorder wordt gestart, worden de componenten die in de stuklijst (BOM) staan vermeld, automatisch van de voorraad afgetrokken. Als u 10 eenheden produceert en uw stuklijst 3 schroeven per eenheid specificeert, worden er 30 schroeven van de componentenvoorraad afgetrokken en wordt het eindproduct aan de voorraad toegevoegd. Deze automatische aftrekking zorgt ervoor dat uw voorraadniveau accuraat blijft zonder handmatige invoer voor elke productierun. Dit is een van de meest directe operationele voordelen van een goed geconfigureerde stuklijst.
Als er een defect wordt geconstateerd in een product dat aan een klant is geleverd, is het vaak nodig om te achterhalen welke batch componenten tijdens de productie is gebruikt. De stuklijst, in combinatie met de productieordergeschiedenis, maakt het mogelijk om een specifiek onderdeel terug te traceren naar de leverancier. Deze traceerbaarheid is met name nuttig in de voedingsmiddelen-, medische en industriële sectoren, waar productterugroepacties noodzakelijk kunnen zijn. Het levert bovendien waardevol bewijsmateriaal op tijdens kwaliteitscontroles.
Elk onderdeel in een stuklijst (BOM) neemt een regel in beslag. Hieronder staat de informatie die een BOM-regel moet bevatten om bruikbaar te zijn:
| Champ | Beschrijving | Voorbeelden |
|---|---|---|
| bestanddeel | Referentie en beschrijving van het te fabriceren artikel. | M4-16 schroef / M4x16 roestvrijstalen schroef |
| Hoeveelheid | Het aantal componenten dat nodig is om één eindproduct te produceren. | 4 |
| Unité | De meeteenheid waarin de hoeveelheid wordt uitgedrukt. | Stuk, kg, liter, meter... |
| Potentieel verlies | Percentage materiaalverlies tijdens de productie (afval, verdamping, normaal afval) | 5% (werkelijke hoeveelheid verbruikt = 4,2) |
| Kosten per eenheid | Inkoop- of kostprijs van het onderdeel, gebruikt voor het berekenen van de materiaalkosten. | 0,08 € / stuk |
Het veld 'potentieel verlies' wordt vaak over het hoofd gezien door zeer kleine en kleine bedrijven die net beginnen met een stuklijst. Het heeft echter een directe invloed op de nauwkeurigheid van de voorraadadministratie: als u consequent 5% meer materiaal verbruikt dan gepland zonder dit in de stuklijst te vermelden, zal uw theoretische voorraad geleidelijk afwijken van uw werkelijke voorraad.
Een stuklijst op één niveau (BOM) geeft een directe lijst van alle componenten die in het eindproduct worden gebruikt, zonder onderscheid te maken tussen subassemblages. Het is de eenvoudigste en snelste vorm om te implementeren. Deze is geschikt voor eenvoudige producten die alleen uit grondstoffen en ingekochte onderdelen bestaan.
Fictief voorbeeld van een stuklijst op één niveau voor een samengesteld product:
Een stuklijst met meerdere niveaus (BOM) introduceert subassemblages. Een subassemblage is op zichzelf een gefabriceerd onderdeel met een eigen stuklijst. Het eindproduct bevat subassemblages en elke subassemblage bevat componenten. Deze hiërarchische structuur weerspiegelt nauwkeurig de realiteit van de productie, waarbij bepaalde elementen intern worden geproduceerd voordat ze tot het eindproduct worden geassembleerd.
Laten we terugkeren naar het vorige hypothetische voorbeeld. Als de elektronische printplaat intern wordt geproduceerd met ingekochte componenten, wordt het een subassemblage met een eigen materiaallijst:
De meerlagige nomenclatuur is complexer om te onderhouden, maar maakt een nauwkeurigere kostenberekening, een beter beheer van de voorraad halffabrikaten en een betere traceerbaarheid mogelijk.
Wanneer een productieorder wordt gestart, vinden er drie voorraadbewegingen achter elkaar plaats.
Eerst worden de componenten die in de stuklijst staan vermeld, gereserveerd of uit de voorraad gehaald. De verbruikte hoeveelheid wordt berekend door de eenheidshoeveelheid in de stuklijst (inclusief eventueel verlies) te vermenigvuldigen met het aantal te produceren eenheden. Deze componenten worden vervolgens uit de voorraad grondstoffen of ingekochte componenten verwijderd.
Ten tweede, als de productie deelassemblages omvat, worden deze geproduceerd en tijdelijk in de voorraad halffabrikaten geplaatst voordat ze achtereenvolgens worden gebruikt voor de uiteindelijke assemblage.
Ten slotte, na voltooiing van de productieorder, wordt het eindproduct toegevoegd aan de voorraad gereed product voor de daadwerkelijk geproduceerde hoeveelheid. Indien er afwijkingen in het verbruik zijn geconstateerd (componenten zijn meer of minder verbruikt dan verwacht), moeten deze worden geregistreerd om de voorraad consistent te houden.
Dit mechanisme gaat ervan uit dat de stuklijst correct is. Een onjuiste hoeveelheid in de stuklijst leidt direct tot een voorraadverschil dat zich bij elke productierun ophoopt en uiteindelijk de theoretische voorraad onbruikbaar maakt.
Onderdelen evolueren: een leverancier wijzigt een artikelnummer, een materiaal wordt vervangen vanwege kosten- of beschikbaarheidsredenen, een formule wordt aangepast. Elke dergelijke wijziging moet in de stuklijst worden verwerkt vóór de volgende productieorder, niet erna.
Hieronder volgen de situaties die aanleiding zouden moeten geven tot een update van de nomenclatuur:
Het is een goede werkwijze om stuklijsten te versioneren: elke versie heeft een vervaldatum en vervangt de vorige vanaf een bepaalde datum. Hierdoor is het mogelijk om te weten welke versie van de stuklijst actief was toen een productieorder werd geplaatst, wat essentieel is voor traceerbaarheid en voor het analyseren van kostenafwijkingen.
Bedrijven die hun stuklijsten (BOM's) in een spreadsheet beheren, lopen al snel tegen versiebeheerproblemen aan: bestanden vermenigvuldigen zich, versies raken door elkaar en niemand weet zeker of ze met het juiste bestand werken. Een speciaal beheertools centraliseert deze informatie en zorgt ervoor dat iedereen één centrale opslagplaats gebruikt.
Een materiaallijstsysteem dat geen rekening houdt met productieverliezen (snijafval, verdamping, normale procesafwijkingen) onderschat het werkelijke materiaalverbruik. Bij elke productierun wijkt het theoretische voorraadniveau af van de fysieke voorraad. Na een paar weken brengen inventarisaties onverklaarbare verschillen aan het licht en stort het vertrouwen in de voorraadgegevens in.
Het gebruik van een stuklijst die niet langer de realiteit van het huidige product weerspiegelt, is een van de meest kostbare bronnen van fouten. Kostenberekeningen zijn onnauwkeurig, de benodigde componenten worden slecht ingeschat en voorraadafschrijvingen zijn gebaseerd op artikelnummers die niet langer overeenkomen met wat er daadwerkelijk is verbruikt.
De stuklijst (BOM) moet altijd de hoeveelheid componenten weergeven die nodig zijn om één eenheid van het eindproduct te produceren, niet de totale hoeveelheid voor een bepaalde batch. Als u de hoeveelheid voor een batch van 100 invult, is uw stuklijst onjuist voor elk ander productievolume.
Door een intern geproduceerde subassemblage als een ingekocht onderdeel te behandelen, kan het systeem de benodigde basiscomponenten niet correct berekenen. Ook de kostprijs wordt vertekend, omdat de kosten van de geproduceerde subassemblage niet beperkt zijn tot de inkoopprijs: ze omvatten ook materiaal en productietijd.
Het wijzigen van een stuklijst (BOM) zonder de datum en aard van de wijziging vast te leggen, maakt elke retrospectieve analyse onmogelijk. Als er zich een kwaliteitsprobleem voordoet met producten die drie maanden geleden zijn geleverd, kunt u niet vaststellen welke versie van de stuklijst op dat moment actief was, noch welke componenten er zijn gebruikt.
Wanneer twee producten gemeenschappelijke componenten of identieke subassemblages delen, maken sommige bedrijven volledig aparte stuklijsten (BOM's). Als de gemeenschappelijke component verandert, moet elke betreffende stuklijst worden bijgewerkt. Een enkele fout kan inconsistenties veroorzaken. De beste aanpak is om in meerdere stuklijsten naar dezelfde subassemblage te verwijzen, zodat een enkele wijziging overal wordt doorgevoerd.
Maak een gratis account aan en dien uw eerste materiaallijst in.
